Ang tatlo niyang punò

ANG TATLO NIYANG PUNÒ

natutunan niya noong siya'y bata pa

paanong pagtanim ng puno'y mahalaga

para sa kabuhayan ng kanyang pamilya

tulad ng alagang apitong, nara't mangga

iyon ang tatlo niyang punong pamana pa

ng di na niya naabutang lolo't lola

at inalagaan ng kanyang ama't ina

ang pangangalaga'y sa kanya naipasa

dahil sa sipag ng kanyang mga ninunò

mulâ binhi, tinanim, dinilig, lumagó

pamilya'y di nagutom, nanatiling buó

nakapag-aral sila't buhay ay nahangò

nabenta ang kahoy ng apitong at nara

punò ng mangga'y patuloy na namumunga

panibagong puno'y itinanim pa nila

para sa mga henerasyong susunod pa

- gregoriovbituinjr.

03.07.2026

* litrato mulâ sa larong Word Connect sa selpon

Salamat sa Sagip Gubat Movement

SALAMAT SA SAGIP GUBAT MOVEMENT

binili ko man kaya mayroon

ng t-shirt, mahalaga'y ang misyon

sa ekolohikal na proteksyon

sa t-shirt man lang ay makatulong

wala na akong ambag, iyan lang

ang itaguyod ang kapakanan

ng kalikasan, kapaligiran

mapagmulat ang t-shirt na iyan

salamat sa Sagip Gubat Movement

ramdam kong naging kabahagi rin

ng kanilang layon at tungkulin

walâ man sa aktwal na gawain

subalit kung may pagkakataon

makikiisa ako sa misyon

dadalo ako sa bawat aksyon

para sa kapakanan ng nasyon

- gregoriovbituinjr.

01.31.2026

* makakabili ng tshirt sa kawing na: https://www.stumpfybestdeals.com/Sagip-Gubat-Movement 

Ang punò at ang dukhâ

ANG PUNÒ AT ANG DUKHÂ

putulin mo ang punò, may nananahang luluhà

paruparo, ibon, inakay na inaarugâ

tanggalan mo ng bahay, luluhà ang maralitâ

magulang, magkapatid, may tahanang mawawalâ

puno'y may ugat, sanga, bunga, dahong malalagô

sibakin mo't kalikasan ay tiyak manlulumò

bahay ay may ina, ama, anak, pamilyang buô

tanggalan mo ng bahay, baka dumanak ang dugô

pag nawalâ ang punò, babahain kahit bundok

tiyak guguho ang mga lupang magiging gabok

pag nawalan ng bahay, di iyon isang pagsubok

kundi ginipit ng mga mapaniil at hayok

ang punò at ang dukha'y para bagang magkapilas

na bahagi ng kalikasang iisa ang landas

idemolis mo't may dadanak na dugô at katas

kaya dapat asamin natin ay lipunang patas

- gregoriovbituinjr.

10.28.2025

Ang punong apalit

ANG PUNONG APALIT

Labing-isa Pahalang - ang tanong:

Puno na ginagawang pabango

Apalit ang lumabas na tugon

na kapangalan ng bayan ito

sa Pampanga, may bayang Apalit

baka doon iyon pinangalan

pagkat kayraming punong apalit

na kinabuhay ng mamamayan

tulad ng Calumpit sa Bulacan

bunga ng kalumpit ay malasa

nabatid ko iyon sa Balayan

sa Batangas, na tanim ng lola

kayraming pinangalan sa punò

tulad ng Apalit at Calumpit

na pangalan ay doon hinangò

kaya sa krosword, di na sumirit

- gregoriovbituinjr.

02.04.2025

* krosword mula sa pahayagang Pang-Masa, Pebrero 4, 2025, p.7

* apalit - punungkahoy (genus Santalum) na mabango, mula sa UP Diksiyonaryong Filipino, p. 65

Puno sa lungsod

PUNO SA LUNGSOD

anong sarap ng simoy ng hangin sa lungsod

sapagkat may mga puno, nakalulugod

tila baga hinahaplos ang aking likod

ng palad ng mutya, nakakawalang pagod

kung pupunuin ng puno ang kalunsuran

ay bubuti ang lagay ng kapaligiran

animo'y walang polusyong mararamdaman

dama'y ginhawa sa gitna ng kainitan

O, pagmasdan ang maaliwalas na langit

dahil mapuno, katamtaman lang ang init

walang mga duming sa kutis dumidikit

dahil sa puno, katawa'y di nanlalagkit

isang araw iyong dama mo'y inspirasyon

kaya magtanim ng puno'y isa nang misyon

di man masilayang tumubo ito ngayon

ito'y para sa susunod na henerasyon

- gregoriovbituinjr.

01.04.2023

* litratong kuha ng makatang gala sa Luneta noong Araw ni Rizal, 12.30.2022

Sa buwan ng Earth Day

SA BUWAN NG EARTH DAY

habilin sa simula ng buwan

ng Earth Day, ating pangalagaan

at linisin ang kapaligiran

para sa ating kinabukasan

ang paligid na'y kalunos-lunos

sa naglipanang plastik at upos

mga ito'y pag-isipang lubos

nang malutas at maisaayos

tara, gulay ay ating itanim

upang balang araw may anihin

mga puno ay itanim natin

na kung mamunga'y may pipitasin

huwag maabot, one point five degree

ang pag-iinit ng mundo, sabi

ng mga aghamanon, mabuti

at agham sa atin ay may silbi

mabuti kung gobyerno'y makinig

lalo't isyung ito'y pandaigdig

bayan ay dapat magkapitbisig

sumisira sa mundo'y mausig

mahigit dalawampung araw pa

at Earth Day ay sasalubungin na

araw na talagang paalala

protektahan ang tanging planeta

- gregoriovbituinjr.

04.01.2022

Makakalikasan para sa Senado

MAKAKALIKASAN PARA SA SENADO

para sa kalikasan ang dalawa'y tumatakbo

mga environmental advocates silang totoo

halina't tandaan ang pangalang ROY CABONEGRO

at DAVID D'ANGELO, kandidato sa Senado

si Roy Cabonegro ay matagal kong nakasama

sa isyung makakalikasan sa akin humila

Environmental Advocates Students Collective pa

samahan sa iba't ibang pamantasan talaga

si David D'Angelo ay minsan nang napakinggan

nang sa Partido Lakas ng Masa'y naimbitahang

plataporma'y ilahad bilang Senador ng bayan

zoom meeting iyon, tunay siyang makakalikasan

sa pagka-Senador ay atin silang ipagwagi

ang dalawang itong sa kalikasan ay may budhi

at kung maging Senador ay magsisilbing masidhi

sa taumbayan, sa kalikasan, na ating mithi

- gregoriovbituinjr.

03.01.2022

Punong mangga

PUNONG MANGGA

ah, may punong mangga sa lungsod

na tanawing kalugod-lugod

sa dukhang mababa ang sahod

bagamat paligid ay bakod

malago na ang punong mangga

pagmasdan mo't kayraming bunga

aani'y tiyak na masaya

lalo kung ito'y mabebenta

halina't ating ipagdiwang

ang mga manggang manibalang

nang sa piging ng mga manang

na buntis ay may pakinabang

ngunit paano aanihin

upang buntis ay pasayahin

mga bunga'y ating sungkitin

kung may tulay man ay tawirin

mangga'y talupang unti-unti

nang di sumugat sa daliri

manggang hilaw pala ang susi

sa manang nating naglilihi

- gregoriovbituinjr.

02.27.2022

* litratong kuha ng makatang gala habang bumababa sa hagdanan ng MRT

Misyon ni Earthwalker

DI PA TAPOS ANG MISYON NI EARTHWALKER

di man niya hinahangaan si Luke Skywalker

o sinuman sa mga Jedi, maging si Darth Vader

sumusunod naman sa batas, di naging Jaywalker

ay naritong patuloy ang lunggati ni EarthWalker

dahil sa programang pangkalikasang pinasukan

facebook page na EarthWalker ay agad nilikha naman

upang sanaysay at tula hinggil sa kalikasan

ay sa EarthWalker mailathala, maging lagakan

ngunit sa programang iyon ako na'y maaalis

dahil lumiban ng tatlong buwan nang magkasakit

nagka-Covid, T.B., diabetes pa'y tinitiis

subalit EarthWalker ay nilalamnan pa ring pilit

konsepto'y nagmula nang mag-Climate Walk ang makata

kasama ng iba'y naglakad at nagtapos mula

Luneta hanggang Tacloban, lakaring anong haba

at muling naglakad sa isang malamig na bansa

patuloy ang pagkatha ng tula sa kalikasan

panawagang Climate Justice ay laging lakip naman

sa tula't sanaysay ang masa'y mapaliwanagan

pati na samutsaring paksang pangkapaligiran

hanggang ngayon, di pa tapos si EarthWalker sa misyon

hangga't may hininga, magpapatuloy pa rin iyon

sa gawaing pagtula't pagmumulat niyang layon

bilang handog sa mga susunod na henerasyon

- gregoriovbituinjr.

02.24.2022

Luntiang lungsod

LUNTIANG LUNGSOD

asam ko'y luntiang kalunsuran

mapuno at masarap tirahan

may maayos na kapaligiran

maraming tanim ang kalikasan

kulay-lunti ang buong paligid

payapa ang kasama't kapatid

walang sa dilim ay binubulid

kapanatagan sa diwa'y hatid

mamamayan doo'y mahinahon

ang mga batas ay naaayon

hanging kaysarap, walang polusyon

basura'y sa tama tinatapon

lunti't walang pagsasamantala

ng tao sa tao, anong ganda

ng buhay ng mga magsasaka,

ng dukha't obrero, at iba pa

sa ganyang lungsod, sinong aayaw

kung di maalinsangaw ang araw

kung payapang mamuhay, gumalaw

kung paligid, malinis, malinaw

lipunang lunti at makatao

na ipinaglalabang totoo

sana'y makatahan sa ganito

sa lungsod na pinapangarap ko

- gregoriovbituinjr.

02.19.2022

Sabi ng lola

SABI NG LOLA

sabi ng lola, pangalagaan ang kalikasan

dahil binibigay nito'y buhay sa santinakpan

tulad ng paglitaw ng ulan, ng araw at buwan

tulad ng hamog at ng simoy ng hanging amihan

sabi ng lola, sa paligid ay huwag pabaya

malaking bagay ang punong pananggalang sa baha

kaya kung puputulin ito'y daranas ng sigwa

tara, magtanim ng puno nang tayo'y may mapala

sabi pa ng lola, pabago-bago na ang klima

adaptasyon, mitigasyon, unawain, gawin na

paghandaan ang bagyong matindi kung manalasa

tulungan ang kapwa tao lalo na't nasalanta

sabi ng lola, huwag iwang basura'y nagkalat

nabubulok, di nabubulok, pagbukluring sukat

ang plastik at upos nga'y nagpapadumi sa dagat

ang ganitong pangyayari'y kanino isusumbat

sabi pa ng lola, tagapangalaga ang tao

ng kalikasan, ng nag-iisang tahanang mundo

huwag nating hayaang magisnan ng mga apo

ang pangit na daigdig dahil nagpabaya tayo

- gregoriovbituinjr.

02.05.2022

Puno

PUNO

kailangan nating pinuno'y sa puno'y may puso

na naiisip ding ang puno'y di dapat maglaho

na dapat mga ito'y nakatanim, nakatayo

upang bundok at gubat ay di makalbo't gumuho

halina't tamasahin ang kanyang lilim at lihim

lalo't puno'y nagbibigay ng bungang makakain

nagbibigay rin ng sariwang hangin at oxygen

pananggalang sa baha, tubig nito'y sisipsipin

di ba'y kaysaya ng daigdig na maraming puno

kaysa lupaing walang puno't tila ba naglaho

matiwasay ang bansang may makataong pinuno

na prinsipyo'y makamasa't di alipin ng tubo

tara, sa maraming dako puno'y itanim natin

upang pag-iinit lalo ng mundo'y apulahin

mga kagubatan ay protektahan, palaguin

upang buhay at daigdig ay tuluyang sagipin

- gregoriovbituinjr.

01.29.2022

Puso

PUSO

nadaanan ko sa tindahan ng mga bulaklak

ang isang halamang anyong puso, nakagagalak

magandang tanawin sa mga naroong pinitak

ngayon lang nakita iyon, kaya ako'y nagkodak

lalo pa't nalalapit na ang Pebrero Katorse

ang Araw ng mga Puso, handog at pasakalye

habang malayo pa ang Setyembre Bente Nuwebe

na World Heart Day naman, alagaan ang pusong ire

kasama si misis nang makita'y halamang puso

sa mismong kaarawan niya habang sinusuyo

kaysarap masdan ng pusong tanim, nararahuyo

upang itanim din namin ito kahit sa paso

na araw-araw dapat lagi itong dinidilig

upang tuluyang mapalago ang iwing pag-ibig

katapatan ng pagmamahal sa bawat pagniig

at sa anumang paninibugho'y di palulupig

- gregoriovbituinjr.

01.07.2022

Sabaw ng buko

SABAW NG BUKO

at muli akong nakainom ng sabaw ng buko

upang linisin ang bituka't tumibay ang buto

anila, pinipigil nito ang sakit sa bato

may kalsyum, magnesyum, potasyum, posporus pa ito

itinuring ang sabaw nitong inuming pangmasa

mula sa puno ng niyog na napakahalaga

sa kalusugan ng mamamayan, ng iyong sinta

salitang agham ng niyog ay cocos nucifera

pag naubos ang sabaw ng buko'y may makakain

pang masarap na puting laman, iyong kakayurin

sa loob ng matigas na bao bago namnamin

sabaw ng buko pa'y gata sa maraming lutuin

tara, at kita'y magsihigop ng sabaw ng niyog

o buko upang pangangatawan nati'y lumusog

sabaw ng buko'y mula puno ng buhay, O, irog!

ang inumin ng masa habang mundo'y umiinog

- gregoriovbituinjr.

09.30.2021

Ang gubat na katabi

ANG GUBAT NA KATABI

pinayagan akong lumabas upang magpainit

kung dati'y pulos kisame, nasilayan ko'y langit

mabuti raw ang init ng araw sa nagkasakit

na bitamina sa katawan kahit man lang saglit

at natitigan kong muli ang gubat na katabi

nitong bahay sa bundok, talagang nakawiwili

wala kasi sa kinalakhang lungsod ang ganiri

mapuno, tila ba mga Mulawin ay narini

nais kong puntahan ang madawag na kagubatan

subalit mag-ingat dahil baka may ahas diyan

na baka iyong maapakan, tuklawin ka niyan

tulad din ng ahas sa lungsod na dapat ilagan

kaysarap masdan ng punong hinahagkan ng ulap

na tila baga kakamtin mo ang pinapangarap

gubat na tahanan ng hayop at ibong mailap

may mga diwata rin kaya roong nangungusap?

- gregoriovbituinjr.

09.29.2021

Sa puno ng potasyum

SA PUNO NG POTASYUM

doon sa puno ng saging, ako'y nakatingala

baka may malaglag na anting, anang matatanda

ngunit maraming makakasagupang lamanglupa

dapat ko raw maging handa, di man naniniwala

nakatingala ako doon sa puno ng saging

namunga ng isang buwig bagamat hilaw pa rin

huwag munang pitasin, ito muna'y pahinugin

sa puno, upang pag pinitas na'y masarap man din

narito ako sa lilim ng puno ng potasyum

pampatibay ng buto, anti-oxidants pa'y meron

mayaman sa bitamina C, B6 at magnesyum

kailangang magpalakas, ehersisyo sa hapon

dahil sa potasyum kaya saging ay kinakain

marami nito'y kailangan ng katawan natin

ilang araw pa't bunga nito'y mahihinog na rin

kaygandang panahon upang potasyum na'y kainin

- gregoriovbituinjr.

09.04.2021

Paalala't palala na ang kalikasan

PAALALA'T PALALA NA ANG KALIKASAN

magtanim ng puno, paalala ng kalikasan

pagkat umuunti na ang gubat sa ating bayan

tara nang magtanim, palala na ang kalikasan

kung laging mawawalan ng puno sa kagubatan

kayrami nang nagpuputol ng malalaking puno

upang gawing troso't maging limpak-limpak na tubo

ang pangangalaga sa kalikasan ba'y naglaho

kaya malalaking gubat na'y nakalbo't natuyo

paalala lamang ang nariritong babasahin

upang ating mundo'y alagaan at unawain

lalo na ang kagubatang bihirang bisitahin

kaya nangyayari rito'y di natin napapansin

hanggang pagbabasa na lang tayo, basa nang basa

wala ring magawa kahit na natutunghayan pa

anong gagawin upang tumugon sa paalala

kung malayo ka sa kagubatang di mo makita

kahit lungsod man, paalalang ito'y itaguyod

maano't baka minsan ay mapalayo sa lungsod

nayakag magtanim ng puno sa bundok, kaylugod

kaysa walang magawa sa problema't nakatanghod 

- gregoriovbituinjr.

08.16.2021

Maikling Kwento - May isang puno

MAY ISANG PUNO

Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

May matandang salaysay na ikinukwento ng aking mga nuno na halos di ko na matandaan subalit parang ganito: Sa isang ilang na pook ay may isang namumungang puno, kung saan sinumang mapadaan doong manlalakbay ay nakakakain at nabubusog sa bunga nito. 

Anang nuno, "Basta kunin mo lang ang kaya mong kainin habang ikaw ay napaparaan doon patungo sa iyong pupuntahan. Madali kasing mabulok ang bunga pag hindi agad kinain." Maraming manlalakbay ang napapadaan sa ilang na pook na iyon at namimitas ng masarap na bunga sa nag-iisang puno, lalo na't kainitan ng araw ay doon na rin sila sumisilong at kumakain. Hanggang magpatuloy sila sa paglalakbay.

Kaya kilala ang punong iyon na nagbibigay ng ginhawa sa mga manlalakbay. Patuloy iyong namumunga sa anumang bahagi ng taon. Ibinibigay ng kalikasan sa sinumang tao ang pagkaing nakakatugon sa kanilang gutom.

Marami rin mangangaral ang naringgan ko ng matalinghagang kwentong ito noong kabataan ko. Hanggang mapag-isip ko, paano kaya kung  mayroong  mag-angkin ng iisang punong ito? Kaya naman dinugtungan ko ang kanilang kwento.

Isang araw, naisipan ng isang ganid at tusong manlalakbay na nakakabatid ng ginhawang dulot ng puno sa sinumang maparaan doon na angkinin ito at bakuran. At sinumang manguha ng bunga ng puno ay kailangang magbayad, kundi man bilhin ito sa kanya.

Samakatwid, inangkin niya't ginawang negosyo ang bunga ng punong sinasabi ng mga tao'y di nawawalan ng bunga.

Kaya ang nangyari, bawat manlalakbay na magdaan sa pook na iyon, na sa layo ng nilalakbay ay nagugutom at nais kumain ng libreng bungang bigay ng kalikasan, ay napipilitan nang bumili ng pagkaing bunga sa tusong manlalakbay upang maibsan ang kanilang gutom.

Yaong mga may di sapat na salapi ay hindi makabili ng bunga kaya nagpapatuloy na lang sa paglalakbay sa kabila ng nadaramang gutom. 

Yaong mga maralitang napapadaan lang ay di na rin makapitas ng bunga ng puno upang maipakain sana sa kanilang anak na nagugutom. 

Hanggang napagpasyahan ng mga manlalakbay na nakakaunawa sa kabaitan ng kalikasan sa kanila na sila'y makapag-usap-usap. 

Anang isang manlalakbay, "Dati ay nakakakain tayo ng bigay ng kalikasan, subalit ngayon ay inangkin iyon ng isang ganid para sa kanyang sariling kapakinabangan. Bigay iyon ng kalikasan sa bawat manlalakbay, subalit bakit niya iyon inangkin? Ah, pinaiiral niya ang sistemang walang dangal, ang magkamal ng limpak na salapi, at pagtubuan ang kalikasan."

Anang isa pa, "Ginawa niyang pribadong pag-aari ang kalikasan upang siya lang ang makinabang. Dapat tanggalin sa kamay ng iilan ang pag-aaring dapat ay para sa taumbayan upang lahat ay makinabang."

Nagsipag-aklas ang mga manlalakbay at binuwag ang bakod sa puno at dinakip ang tusong nangamkam ng puno at pinalayas ito. Napakabait pa nila't pinalayas lang ang sakim at hindi pinaslang.

Nang mabuwag na ang bakod, ang bawat manlalakbay na dumaan sa punong iyon ay nakakapitas na ng bunga, nabubusog at nakadarama ng ginhawa. Natatamasa nila ang libreng bungang bigay ng kalikasan.

Makalipas pa ang maraming taon, nagkaisa ang mga mamamayan sa pook na iyon na alagaan ang puno at protektahan iyon laban sa mga pusong ganid na nais ditong umangkin.

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), isyu ng Marso 1-15, 2021, pahina 18-19.

Mga upos sa pasô

Puno mang walang lilim